زخم بستر یکی از عوارض جانبی طولانی مدت بستری شدن در بیمارستان است که در آن بخشی از پوست و بافت زیرین به دلیل فشار طولانی مدت و نامناسب به هم فشرده میشود و صفحه پوست در اثر قرارگیری مستقیم روی سطوح سخت و صاف دچار آسیب می شود. این زخم ها میتوانند شدید تا خفیف و تاحدودی نیز بدون درد باشند، اما معمولاً در صورت تشکیل زخم، ممکن است عفونت داشته باشد و تاثیرات جدی بر جریان خون و تامین سلامتی بیمار داشته باشد.
انواع زخم بستر
زخم بستر در چندین نوع متفاوت بروز میکند، که هر کدام ویژگیهای خاصی دارند و درمان منحصر به فردی نیاز دارند. بعضی از نوعهای زخم بستر عبارتند از:
- زخم دیما: این نوع زخم هنگامی رخ میدهد که فشار و آسیب به ساختارهای عملکردی زیرین پوست شدید است. این زخم به صورت عمقی و قابل تشخیص با قاعده شبیه به یک مثلث با شاخص GPAQ است.
- زخم نقطه: این نوع زخم در نقاطی از بدنی که بیشتر به فشار مستقیم مراحل پیش از بستری گردید، مانند ساق و ران، ایجاد میشود. این زخمها بطور عمدی به گونهای طولانی مدت به یک تیغ فشرده میشوند.
- زخم لبه: این نوع زخم بیشتر در نواحیی از بدن با فشار مداوم و موقعیت زخم مستندی بروز میکند. این زخمها معمولاً در لبهی سطوح صاف بستر در بیمارستان ایجاد میشوند.
عوامل خطر و علل بروز زخم بستر
- ضعف حرکتی: اگر شخص به خاطر بیماری یا محدودیت در حرکت، نتواند بطور طبیعی پاها و بدن خود را حرکت دهد، خطر بروز زخم بستر افزایش مییابد. این ممکن است به دلیل بیماری مزمن مانند آرتروز یا پارالیزی ناشی از سکته مغزی یا حادثههای ورزشی باشد.
- سن بالا: افراد مسن عموماً در معرض خطر بیشتری قرار دارند. بدلیل تغییرات قابل توجه در پوست و بافت پوستی در ارتباط با روند پیری، زخمهای بستر در این گروه سنی بیشتر رخ میدهد.
- بیماریهای اختلالزای پوستی: بیماریهایی که به زخم منجر میشوند، مانند التهاب پوست، تاخیر در ترمیم بافت، عفونت و حساسیت، عوامل خطر بروز زخم بستر هستند. برخی از این بیماریها شامل دیابت، التهاب مزمن پوست، پوشاندن پوست و زخم خود و آلودگی های پوستی به ویژه عوامل میکروبی می باشد.
- وجود عوامل خاص: عوامل مشروع نظیر سقوط، نقص تغذیه، دیابت و یا تجویز داروهای خاص می توانند خطر میزانی زخم با ایجاد بیماری بستر بالا در یک فرد را افزایش یا کاهش دهند.
- بیماریهای زمینهای: بعضی از بیماریهای زمینهای میتوانند خطر زخم بستر را افزایش دهند. به عنوان مثال، بیماری هایی مانند سرطان، مسمومیت کلیه، نارسایی مزمن کلیه و یا بیماری عروق کرونری قادر به کاهش خونرسانی و میعانات به یک منطقه مشخص از بدن میباشند که میتواند باعث کاهش التهاب پاسخ بدن به زخم، باعث افزایش خطر زخم بستر شود.
- عدم توجه به بهداشت پوست: عدم توجه کافی به بهداشت پوست، میتواند باعث ایجاد تهاجم به پوست و زخم بستر شود. عواملی مانند رطوبت، تماس طولانی با نرمیهای خرده پوستی و اندازه بزرگ و تحرک نامناسب در محل کار میتواند خطر زخم بستر را افزایش دهد.
این عوامل خطر، نشانههایی هستند که نشان میدهند چه احتمالی بیمار زخم بستر را دارد. علاوه بر این عوامل خطر و جلوگیری از بروز آنها، فرد باید در صورت وجود یک یا بیشتر از این عوامل خطر از ویزیت کردن به پزشک خود درخواست کند.
درمان و مراقبت از زخم بستر
راهکارهای درمانی و مراقبت از زخم بستر از اهمیت بسیاری برخوردار است. یکی از راهکارهای مهم درمان زخم بستر استفاده از فشار پایین است. استفاده از تختهای مناسب با فشار مناسب می تواند بهبودی سریع تری را در زخم بستر به ارمغان آورد. همچنین، پوشش دهی مناسب زخم بستر نیز از اهمیت بسیاری برخوردار است. استفاده از پانسمان های مناسب که قابلیت تراوش هوا و جذب ترشحات زخم را دارند می تواند بهبودی زخم بستر را تسریع کند. در این راستا، استفاده از پانسمان های ضد آب و با ساختار نرم می تواند برای محافظت از زخم بستر بسیار موثر باشد.
واکنش بدن به زخم بستر نیز از اهمیت بسیاری برخوردار است. برای تسریع درمان زخم بستر، باید به اصول تغذیه صحیح توجه کنید. مصرف غذاهای حاوی پروتئین های کافی می تواند رشد و ترمیم بافت های دچار زخم را تسهیل کند. همچنین، تامین میزان مناسب آب نیز برای بهبودی زخم بستر ضروری است. استفاده از مواد آنتی بیوتیک در مراحل مختلف درمان نیز می تواند از رشد باکتری ها و عفونت های ممکن در زخم بستر جلوگیری کند. تعویض منظم بانداژ زخم نیز برای جلوگیری از عفونت و حفظ تمیزی زخم بستر بسیار حائز اهمیت است.
در نهایت، برای مراقبت صحیح از زخم بستر نیز باید به علائم و نشانه های تنبلی و عدم ترمیم زخم بستر توجه کرد. در صورتی که زخم بستر برخی از علائم مشخص مانند خروج ترشحات زخم، حرارت بیش از حد، یا کوچک شدن اطراف زخم نشان دهد، باید به پزشک مراجعه کنید. استمرار مراقبت مداوم با توجه به نکات فوق می تواند به شما در بهبودی زخم بستر کمک کند.
نکات مهم در پیشگیری از ایجاد و تشدید زخم بستر
اهمیت مراقبت کردن از پوست: پوست بخش حساسی از بدن است که باید به خوبی مراقبت شود. واکنش دادن به هرگونه قرمزی، خشکی یا التهاب موجب میشود تا به سرعت اقدام به انجام مراقبتهای لازم برای جلوگیری از زخم بستر بکنید. استفاده از مرطوبکنندهها و پوشاندن به خوبی منطقههای حساس کمک میکند تا پوست نرم و مرطوب بماند.
- تغذیه سالم: تغذیه صحیح، عامل مهمی در جلوگیری از بروز زخمهای بستر است. مصرف میوه و سبزیجات، باعث افزایش مقاومت بدن و بهبود کیفیت پوست میشود. همچنین مصرف پروتئینها، ویتامینها و مواد معدنی نیز برای بهبود سلامت پوست بسیار موثر است.
- تمرینات ورزشی معتدل: تمرینات ملایم و فیزیکی به خوبی بر روی عملکرد پوست تأثیر میگذارد. این تمرینات باعث بهبود گردش خون و اکسیژن رسانی به پوست میشود و در نتیجه خطر ایجاد زخم بستر را کاهش میدهد. با کمی قدرت ، تمرینهای روزانه را شروع کنید، مثلاً پیادهراهی، شنا یا بازی تنیس.
- کاهش استرس: استرس شایعترین عاملهای تشدید کننده زخمهای است. به دنبال استرس، بدن دچار تحولات شیمیایی ناخواسته میشود که خطر ایجاد زخمهای بستر را افزایش میدهد. به دنبال تمرکز و انجام فعالیتهای استراحت و آرامش بخشی بر سلامت روانی و جسمی خود تأکید کنید.
- مراجعه به پزشک: در صورتی که هرگونه ناراحتی در مورد پوست یا تغییرات آن تجربه میکنید، بهتر است که به یک پزشک متخصص در زمینه زخم بستر مراجعه کنید. پزشک میتواند تشخیص دقیقی برای وضعیت پوست شما بگذارد و راهنمایی لازم را برای جلوگیری از ایجاد و تشدید زخم بستر ارائه دهد.
تغذیه مناسب برای جلوگیری از ایجاد زخم بستر
تغذیه صحیح و متنوع در جلوگیری از ایجاد زخم بستر بسیار مهم است. در این راستا، باید غذاهایی مصرف کنید که حاوی پروتئین هستند. پروتئین در جلوگیری از وقوع زخم بستر بسیار مؤثر است. بهتر است از منابع غنی پروتئین مثل گوشت، ماهی، تخم مرغ، سویا و لبنیات استفاده کنید.
همچنین، مصرف ویتامین D نیز نقش مهمی در روند درمان دارد. باید از ویتامین های موجود در میوه ها و سبزیجاتی مثل پرتقال، توت فرنگی، بادمجان، بزرگور، گاو زبان، کلم، اسفناج و شبدر استفاده کنید.
از دیگر مواد مغذی مهم جهت جلوگیری از زخم بستر میتوان به ویتامین C نیز اشاره کرد. برخی از منابع غنی از ویتامین C شامل پرتقال، لیموترش، گوجه فرنگی، توت و پپسی را میتوان نام برد. به علاوه، مصرف مقدار کافی فیبر نیز برای بهبود هضم و سلامت پوست بسیار مفید است. از غذاهایی مثل گندم کامل، حبوبات ، میوه ها و سبزیجات فیبردار استفاده کنید.
معرفی بهترین دکتر زخم بستر در ایران
-
دکتر حمیدرضا رفیعی

- تخصص داخلی
- خدمات: گرفتگی شکم (کرامپ شکمی)، گرفتگی (اسپاسم) معده، یبوست
- آدرس: اصفهان،خیابان آمادگاه ،ساختمان آژند، بلوک B ،طبقه دوم ، واحد ۲۱۰
- تلفن: 08337272868
-
دکتر فرامرز باقری

- تخصص داخلی
- خدمات: یبوست، گرفتگی (اسپاسم) معده، فشار خون
- آدرس: بوشهر، خیابان سنگی، ساختمان پزشکان پارس، روبروی یگان ویژه سابق، ساختمان پزشکان پارس، طبقه سوم
- تلفن: 03132240833
-
دکتر علی اوسط لطفی

- تخصص داخلی
- خدمات: آلبومینوری، وبا، لوپوس
- آدرس: مشهد، 30متری طلاب، بلوار مفتح، مفتح4، جنب داروخانه شبانه روزی دکتر پورزرقری
- تلفن: 03132240833, 03133125000
-
دکتر حسن پاک روان

- تخصص داخلی
- خدمات: گاستریت (ورم معده)، آسم، تیروئید
- آدرس: فلاورجان، روبروی بیمارستان امام خمینی، ساختمان البرز، طبقه 2
- تلفن: 03132240833, 03133125000, 03132205025
-
دکتر مهناز رواق

- تخصص بیماری های عفونی و گرمسیری
- خدمات: سردرد، سرگیجه، آلرژی
- آدرس: بندرعباس، چهارراه مردادی ،ساختمان پارسیان، طبقه اول
- تلفن: 07733551617
-
دکتر فرهاد رموز

- تخصص داخلی
- خدمات: خود ایمنی، یبوست، فشار خون
- آدرس: ارومیه، خیام شمالی، خانباخان، مجتمع پزشکان وطن دوست، طبقه 4
- تلفن: 05132735017
نحوه مراقبت در دوره درمان زخم بستر
در دوره درمان زخم بستر، مراقبت و تغییر درمان از اهمیت بسیاری برخوردار است. در این دوره، لازم است تغییرات متناوب در روشهای درمانی اعمال شود تا بهترین نتیجه در بهبود زخم و حفظ سلامتی بیمار به دست آید. از جمله تغییرات درمانی می توان به تغییر بانداژها، تعویض وسایل ترمیمی و استفاده از داروهای مختلف اشاره کرد.
همچنین، در این دوره باید به مراقبت های پوستی و بهداشتی نیز توجه ویژه ای شود. برای مراقبت از پوست می توان از تمیز کردن و ضدعفونی کردن زخم، تغییر بستر و توجه به تغذیه صحیح برای بهبود زخم استفاده کرد. در کل، تغییر درمان در دوره درمان زخم بستر برای حفظ و بهبود سلامتی بیمار بسیار حائز اهمیت است و نیاز به کاربرد منظم و دقیق دارد.
مراقبت از زخم بستر در دوره درمان همواره موضوعی حساس است. به منظور حفظ و بهبود زخم، نیاز است تا به طور دقیقی از تغییر درمان استفاده شود. در این دوره، تغییر بانداژ، شستشوی زخم، تمیز کردن محیط زخم و تجویز داروهای مختلف می تواند فوایدی عظیمی برای بهبود بیماری داشته باشد. بنابراین، به استفاده منظم و درست از روش های مختلف مراقبت توجه کنید. همچنین، در این دوره نیز باید به حفظ بهداشت پوست و نیز تمیزی و بهداشت خواب بیمار توجه ویژه ای داشته باشید. به کلیه این مسائل توجه داشته باشید تا بهبود بیماری را در مدت درمان زخم بستر به دست آورید.

